Het revolutionaire denken van Hannah Arendt

JUNI 2004 [5]



Hannah Arendt (1906-1975) was een zeer origineel en controversioneel politiek denker, die voor velen een inspiratiebron is geweest. Onlangs werd haar boek The Human Condition door Nederlandse en Vlaamse hoogleraren gekozen in de toptien van belangrijkste filosofische werken aller tijden. Minder aandacht kreeg haar boek On Revolution, waarin zij een loflied zingt op de revolutionaire raden die in Europa de afgelopen 200 jaar steeds als alternatief voor het parlementaire stelsel opdoken.


DE OPKOMST VAN REVOLUTIONAIRE RADEN
door Hannah Arendt

"Het is verleidelijk de mogelijkheden van de raden nog verder uit te spinnen, maar het is beslist verstandiger om met Jefferson te zeggen: Maak er een begin mee voor één speciaal doel en weldra zal blijken voor welke andere doeleinden ze het beste instrument vormen. Het beste instrument bijvoorbeeld om de moderne massamaatschappij met haar gevaarlijke neiging tot de vorming van pseudo-politieke massabewegingen te ontmantelen, of nog liever de beste, de natuurlijkste manier om de maatschappij van onderop te doordrenken met een 'élite' die door niemand wordt gekozen, maar zichzelf vestigt."


HANNAH ARENDTS PLEIDOOI VOOR RADENDEMOCRATIE   
door John F. Sitton

"Afgezien van deze kritieken, is Arendts discussie over radendemocratie belangrijk om tenminste twee redenen. Ten eerste wijst ze op een aparte politieke structurele oorzaak van de betekenisloosheid van de hedendaagse politiek. Zoals Arendt op verschillende plaatsen naar voren brengt, is onze politiek werkelijk idioot in de originele Griekse betekenis van op zichzelf, van isolement, in de zelfde zin waarin Marx van dorpsidiotie bij de Franse boerenstand sprak."


OASES IN DE WOESTIJN: HANNAH ARENDT OVER DEMOCRATISCHE POLITIEK
door Jeffrey C. Isaac

"Arendts werk stelt een belangrijke dimensie van deze kwestie, die tot nu toe is genegeerd, aan de orde, want zij herkende een paradox die theoretici van de democratie flink te denken geeft: de poging om de woestijnen van de liberale democratische massapolitiek te irrigeren kan alleen putten uit de bronnen van een stevige civil society van basisrepublieken; en toch kan de poging om deze oases volledig te incorporeren slechts leiden tot hun uiteindelijke verdwijning."

 
DE VREUGDE VAN HET ENGAGEMENT Over de politieke actualiteit van Hannah Arendt  
door Barbara Hoheneder

"Een van haar, mijn inziens, meest actuele stellingen gaat over de wortels van totalitarisme. Volgens haar is een van de drijfveren van totalitaire macht het geloof in oneindige menselijke macht. De werkelijkheid dient in overeenstemming worden gebracht met een ideaal hetzij de klasseloze samenleving, hetzij de zuiverheid van een ras. Het ideaal vergt uniformiteit en daarmee de vernietiging van pluraliteit, de pluraliteit van meningen, ervaringen en doelstellingen."


HANNAH ARENDTS RADENREPUBLIEKEN
door Ronald de Vries

"Zowel de basisraden als de overkoepelende raden zijn op hun niveau autonoom. In zo'n systeem zijn politieke partijen en het daarmee verbonden kiesstelsel in haar ogen geheel overbodig geworden. Op deze wijze kunnen in principe een zeer groot aantal politiek geinteresseerde en betrokken burgers direct aan het besluitvormingsproces deelnemen. Zij spreekt hier, denk ik, terecht van een politieke elite of een "aristocratie in de ware betekenis van het woord."

 

BOEKBESPREKING

"ARENDTS SCHERPE DIAGNOSE VAN DE REPRESENTATIEVE DEMOCRATIE"
Kritische bespreking van Hannah Arendts Over revolutie
 door Ido de Haan

"Ook veertig jaar na publicatie blijft de actualiteitswaarde van On Revolution onbetwist. Arendts scherpe diagnose van de representatieve democratie heeft zijn echo gevonden in de kritiek op de partijendemocratie, die de laatste jaren in verschillende westerse landen tot een electorale aardverschuiving heeft geleid. Zonder direct revolutionaire vormen aan te nemen, geeft de recente roep om een 'nieuwe politiek' uitdrukking aan het verlangen naar ruimte voor politieke participatie".